Astore Ponytraining
Het Vluchtdier

Je hoeft maar een boek open te slaan of een website te openen op het gebied van Natural Horsemanship of je leest het: het paard is een vluchtdier! Bij gevaar gaat hij er onmiddellijk vandoor! Grote woorden, en door de voortdurende herhaling van dergelijke beweringen, lijkt het wel of het wel de waarheid moet zijn. Maar is dat ook zo?

Onlangs hoorde ik een bekende paardengoeroe beweren: “Het paard kent geen gradaties van angst. Hij is nooit 'een beetje bang'. Elke angst is doodsangst.” Een Franse paardenfluisteraar vertrouwde me tijdens een interview toe, dat paarden voortdurend in angst verkeren, net als vrouwen eigenlijk. En dat was waarom vrouwen zoveel beter met paarden konden omgaan. Ik heb het maar zo gelaten, hoe moet je daarop reageren? Ik werd hooguit een beetje bang van deze figuur. Net als paarden zijn wij vrouwen doorgaans allerminst 'constant bang'. Dat zou toch niet zo best voor je hart zijn. En ook heb ik geregeld een pony in handen die 'een beetje bang' is; schrikkerig, maar ook nieuwsgierig. Snuivend, maar niet vluchtend. Ik begrijp dan ook van geen van beide uitspraken hoe iemand tot zo'n stelling komt. 

Wat is er dan waar van de bewering "een paard is een vluchtdier"? 

Iedereen die al wat langer paardrijdt kan zich wel een keer herinneren dan haar paard schrok of ervandoor ging. De aanleiding kan voor ons onbenullig lijken: een opwaaiende plastic zak, een jogger of zelfs een ANWB-paddenstoel. We lachen er soms om, noemen ze woezels, bakkabouters of spoken. Soms noemen we de paarden aanstellers of denken zelfs dat ze het expres doen. Maar vergeet niet dat paarden de wereld anders waarnemen. Hun zintuigen zijn scherper, vooral hun gehoor en reukvermogen gaan dat van ons ver te boven. Regelmatig merkt een paard op een buitenrit een tegenligger op, ver voordat wij die zien. En ja, soms triggert dat hun vluchtinstinct. Als een tegenliggend paard in volle galop op je afkomt, kun je als paard maar beter het zekere voor het onzekere nemen en mee gaan; misschien wordt die ander wel achtervolgt door een grote hond of een ander gevaar.

Toch zullen de meeste paarden, en zeker de koudbloedige pony’s, niet zomaar als een kip zonder kop op hol slaan. Dat is veel gevaarlijker dan dat eventuele roofdier dat op de loer ligt. Een onbeheerste vlucht door een bos- of berggebied houdt altijd een risico op blessures in, en paarden zijn niet gek.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn in Mongolië de eerste groepen Przewalski-paarden opnieuw uitgezet in het wild. Deze dieren zijn de laatste echt wilde paarden, en verschillen op verscheidene vlakken van onze huispaarden. Zo hebben ze 66 chromosomen in plaats van 64, zoals onze paarden. Ook zijn hun hersenen anders: een deel dat verantwoordelijk is voor bepaalde gedragingen in het wild, zijn bij onze paarden onderontwikkeld. Naar deze wilde paarden is veel onderzoek gedaan. Een van de observaties die daarbij gedaan werd, is bijzonder interessant in dit opzicht. De natuurlijke vijand van dit paard is de wolf. Regelmatig worden met name de veulens gepakt door troepen wolven. Het interessante is, dat de kudde vaak juist niet op de vlucht slaat bij de nadering van wolven. In plaats daarvan vormen ze een verdediging. De merries met veulen gaan in een kring om de veulens staan . De hengst en de veulenloze merries cirkelen om de groep heen en trachten de aanval af te slaan. Niks vluchtgedrag dus. Dat zet de bewering dat het paard in de eerste plaats een vluchtdier is, behoorlijk op z’n kop… (Foto met toestemming overgenomen van de Stichting tot Behoud en ter Bescherming van het Przewalski Paard.)

Het lijkt er vooral op, dat het vluchtgedrag bij paarden sterk kan verschillen. Het ene paard is schrikachtiger en vluchteriger dan het andere. Voor een deel is dit terug te voeren op verschillen tussen rassen en hun oorspronkelijke leefgebied, maar ook de reactie van de mens, als die erbij betrokken is, heeft invloed. Wanneer de ruiter angstsignalen geeft – het aanknijpen van de benen, het korthouden van de teugels, al is het maar minimaal, is voor het paard vaak een extra aanleiding om te vluchten, terwijl een ruiter die ontspannen blijft dit gedrag juist kan verminderen. Natuurlijk kun je als mens niet alles voorkomen, heb die illusie niet, want een paard heeft uiteraard een eigen wil, een eigen idee en z’n eigen ervaringen. Maar het kan geen kwaad om voor jezelf eens na te gaan of jouw pony of paard nou wel in de eerste plaats dat vluchtdier is, of toch iets anders…