Astore Ponytraining
De Baas

Een tweede stelling die breed gedragen wordt, is het idee dat een paard nogal hiërarchisch is ingesteld. Als jij de baas niet bent over je paard, dan gaat het paard de baas spelen over jou. Het woord baas wordt meestal vermeden; men spreekt van ‘leider’ en goed leiderschap. Een paard dat wat eigenwijs is, of minder geneigd zich te schikken, wordt al gauw 'dominant' genoemd. En wat zijn er dan toch reusachtig veel dominante paarden, die overigens in de kudde nauwelijks opvallen. 

De accenten verschillen. De ene ruiter wil altijd 100% de leider zijn, een ander neemt genoegen met 55% van de aandelen. Je hebt de echte vechters, die hun paard eronder houden, en zachtere types die ernaar streven om een leider te zijn op basis van vertrouwen. Maar wie durft het paard een stuk leiding te geven? En: is het paard wel zo rangorderig? Klopt het idee wel dat de kudde een ‘ladder’ is met bovenaan de dominante dieren en onderaan de stumpertjes? Of is het vooral onze eigen behoefte aan structuur die hier zichtbaar wordt?

 Het idee van de ladder komt uit de laat achttiende eeuw, en wel uit een Duits onderzoek… bij kippen. Dit model: de hoogste bovenaan, daaronder de rest, bleek ook goed toepasbaar op apen, en werd zo bij steeds meer diersoorten (en natuurlijk bij mensen) als model gebruikt. Er is echter een groot verschil. Bij veel (mens)apen en andere diersoorten is de hoeveelheid voedsel binnen het leefgebied beperkt. Om te voorkomen dat er steeds om elk stukje fruit gevochten wordt, is zo’n rangorde een goed middel. Kijken we nu naar het leven van grazers, dan valt op, dat ze geen territorium hebben, maar rondzwerven, en dat de voedselbronnen en andere hulpbronnen voor alle leden van een groep gelijk zijn. Geen paard jaagt een ander weg van het lekkerste plukje gras. Ook hier zit natuurlijk weer een nuance aan: wanneer na een lange stoffige dag op de prairie een waterbron wordt bereikt, is er wel een zekere volgorde waarin gedronken mag worden. Dit vind je ook terug wanneer je een groep paarden in een paddock zet en dan één emmer biks zou neerzetten… dat wordt knokken. Maar dit is geen bewijs van hiërarchie; je zou ook kunnen veronderstellen dat het vooral de paarden met de meeste honger zijn die het hardste vechten.

 Er is ook onderzoek gedaan naar andere aspecten van het samenzijn van paarden. En dan met name naar ‘wat houdt de kudde bijeen’? Welke rol spelen de verschillende paarden, wat zijn hun onderlinge verhoudingen, wat doen ze om deze te bevestigen? Dit blijkt, in elk geval voor de paarden zelf, een veel belangrijker deel van hun leven dan dominantie. Ze besteden veel meer tijd aan hun kroost en vrienden dan aan gesteggel over rangorde.

 Misschien zouden we ook als mensen wat meer kunnen focussen op de sociale relatie met onze paarden, en niet altijd op ‘de baas zijn’. Zoals met alles, kun je ook hierin je eigen nuance zoeken. Het is en blijft een lastig dilemma, zeker voor wie niet zo ‘bazig’ is aangelegd.